با انواع پروفیل موجود در بازار آشنا شوید.

پروفیل‌ها بخشی از مهم‌ترین محصولات فولادی هستند که در جای‌جای پروژه‌های ساختمانی و صنعتی به کار می‌روند؛ این مقاطع فولادی پرکاربرد، بر اساس آلیاژ، شکل ظاهری و کاربرد، به انواع گوناگونی تقسیم می‌شوند و هر مدل از آن‌ها نیز کاربرد مخصوص به خود را دارد. هر صنعتگر یا پیمانکاری حتما باید با این فراورده‌های فولادی آشنا باشد تا بتواند در موقعیت‌های صحیح از بهترین مقطع فولادی بهره ببرد. به سبب همین مسئله، ما در این مقاله قصد داریم انواع این محصول را بر اساس مولفه‌های گوناگون دسته‌بندی و معرفی کنیم و پس از آن، به معرفی رایج‌ترین انواع این مقاطع پرکاربرد ساختمانی بپردازیم؛ گفتنی است که کسب این اطلاعات در زمان خرید پروفیل نیز به شما کمک شایانی می‌کند.

پروفیل چیست؟

برای آنکه بتوانیم درک بهترین از انواع متعدد پروفیل به دست آوریم، بدون شک در اولین قدم باید این مقاطع فولادی را به شکل دقیق و ساده معرفی کنیم و پس از آن، به بیان انواع آن‌ها، ویژگی‌ها و کاربردها اولاً بپردازیم.

پروفیل (Metal Profile) به آن دسته از محصولات فلزی گفته می‌شود که اولاً از ورق‌های فلزی تولید شده باشند و دوماً ظاهری مانند یک مقطع فولادی توخالی را داشته باشند؛ نام این محصول عنوانی است که برای نام‌بردن محصولات فلزی‌ای به کار می‌رود که در ساخت سایر فراورده‌های فلزی مانند درب و پنجره فلزی به کار می‌روند.

جالب است بدانید که پروفیل‌ها معمولاً باتوجه‌به کاربرد و نوع استفاده‌ای که دارند، نام‌گذاری می‌شوند و با همین نام‌ها هم در میان اهل صنعت شناخته می‌شوند؛ به‌عنوان‌مثال، در صنعت آهن‌آلات، به بسیاری از مقاطع فولادی که ممکن است از نظر ویژگی‌های فنی و مکانیکی تا حدودی باهم متفاوت باشند، پروفیل ساختمانی گفته می‌شود، چراکه عموماً از این مقاطع برای ساخت درب و پنجره استفاده می‌شود. همچنین به بسیاری از مقاطعی که ابعاد بزرگ‌تری نسبت به مقطع‌های ساختمانی دارند، عنوان پروفیل صنعتی داده می‌شود، هرچند که این محصولات تا حدودی از جهت خواص فنی با یکدیگر متفاوت هستند یا گاهی با به‌کارگیری گریدهای آلیاژی متفاوتی تولید می‌شوند.

فرایند کلی ساخت مقاطع فولادی چگونه است؟

در بخش قبلی بیان کردیم که اولین مؤلفهٔ شناخت این محصولات، تولید آن‌ها از ورق‌های فلزی (معمولاً ورق‌های فولادی) است؛ در این بخش قصد داریم پیش از پرداختن به انواع این محصول، کلیاتی از مراحل ساخت مقاطع فولادی به دست دهیم.

مرحلهٔ اول: تأمین مواد اولیه

اگر در بازار آهن دستی داشته باشید، به‌خوبی می‌دانید که ورق‌های فلزی و فولادی متنوعی در این عرصه وجود دارند که این روزها، بسیاری از آن‌ها تولید کارخانه‌های داخلی هستند، در نتیجه کاملاً زودیاب و در دسترس هستند. از میان این انواع ورق‌های فولادی، برخی از آن‌ها صلاحیت استفاده در ساخت پروفیل‌های صنعتی و ساختمانی را دارند و این متخصصان هستند که داشتن چنین صلاحیت‌هایی را تأیید می‌کنند.

به بیان تخصصی‌تر، فقط آن دسته از ورق‌های فولادی در ساخت مقطع‌های فولادی به کار می‌روند که خواص مکانیکی مدنظر تولیدکننده را داشته باشند؛ البته این نکته را هم نباید فراموش کنیم که محصول نهایی در انتخاب ورق مصرفی تأثیر بسیار زیادی دارد. یعنی تولیدکننده باتوجه‌به اینکه قصد تولید یک مقطع ساختمانی یا صنعتی را دارد، ورق مخصوصی را انتخاب می‌کند. معمولاً از ورق‌هایی در فرایند تولید انواع پروفیل ساختمانی استفاده می‌شود که دارای مقادیر مشخصی از عناصر سیلیسیم، کربن، گوگرد، فسفر و منگنز باشند. علاوه بر این، گفتنی است که معمولاً ورق‌های تولیدشده با استانداردهای G3132، JIS G3131 یا ST37.2 در ساخت انواع ساختمانی این محصول، به کار می‌روند.

مرحلهٔ دوم: برش کلاف‌ها

در این بخش، کارخانه‌ها باید دستگاه‌های تخصصی خود را به کار بگیرند تا فرایند تولید پروفیل استارت بخورد. نکته اینجاست که دستگاه‌های این قسمت از جهت کلی با عنوان دستگاه برش شناخته می‌شوند اما از نظر جزئیاتی مانند تکنولوژی و نحوهٔ عملکرد، کاملاً باهم متفاوت هستند. این روزها در کارخانه‌های پیشرفته از دستگاه‌های صددرصد اتوماتیک استفاده می‌شود درحالی‌که بسیاری از کارخانه‌های قدیمی همچنان از دستگاه‌های دستی بهره می‌برند.

دستگاه‌های برش بدون توجه به دستی یا اتوماتیک بودن، بخش‌های گوناگونی دارند که با نام‌های قسمت ضربه‌گیر، کلاف‌گیر، سامانهٔ بازکننده طوقه، سامانهٔ کنترل کناره، سیستم صاف‌کننده ورق، گیوتین، ذخیره کلاف، غلتک انتقال ورق و … نامیده می‌شوند. ورق در ابتدا وارد بخش اول این دستگاه‌ها می‌شود و پس از طی‌کردن فرایندهای لازم، از دستگاه برش خارج می‌شود.

مرحلهٔ سوم: شکل‌دهی

پس از انجام برش‌کاری‌های لازم، نوارهای فولادی وارد دستگاه‌های فرم‌دهی می‌شوند. جالب است بدانید که تا اینجای کار، فرایند تولید پروفیل شباهت زیادی به فرایند تولید لوله‌های فلزی دارد ولی در این قسمت است که تمایز میان این دو خط تولید تا حدود زیادی مشخص می‌شود. در این بخش، ورق‌ها وارد دستگاه‌های شکل‌دهی می‌شوند، از بخش‌های گوناگون عبور می‌کنند و در نهایت، محصول نهایی از خط تولید خارج می‌شود.

گفتنی است که دستگاه‌های برش به دو شکلی کلی مستقیم و غیرمستقیم کار می‌کنند و هرکدام از مقاطع فولادی نیز باتوجه‌به اینکه یک مدل باز یا بسته است، با استفاده از یکی از این دو دستگاه تولید می‌شود.

حالا که فرایند کلی ساخت این محصول پرکاربرد را از نظر گذراندیم، زمان مناسبی است که به سراغ معرفی انواع پروفیل ساختمان برویم.

انواع پروفیل را بیشتر بشناسید.

اکنون که شناخت مختصری از معنای پروفیل و مراحل ساخت آن پیدا کردیم، زمان مناسبی است که به سراغ معرفی انواع این محصول برویم. پیش از واردشدن به این بحث لازم به ذکر است که این محصول‌ها بر اساس عوامل گوناگونی مانند مواد اولیه و آلیاژ، شکل ظاهری، نوع کاربرد، ابعاد و سایر مشخصه‌های فیزیکی و مکانیکی، به انواع بسیار گسترده‌ای تقسیم می‌شوند و معرفی همهٔ این مدل‌ها مطمئناً به اندازهٔ یک کتاب کوچک به طول می‌انجامد؛ در نتیجه در این مقاله ما صرفاً قصد داریم به معرفی آن دسته از پروفیل‌هایی بپردازیم که کاربرد بیشتری در صنایع و پروژه‌های ساختمانی دارند و نام آن‌ها بیشتر شنیده می‌شود.

در ابتدای این بخش، به معرفی دو دستهٔ کلی از این محصولات یعنی انواع ساختمانی ساختمانی و صنعتی می‌پردازیم و پس از آن، به سراغ معرفی آن دسته از مقاطعی می‌رویم که با ورق‌های فولادی خاص مانند ورق گالوانیزه یا ورق استیل تولید می‌شوند.

انواع پروفیل ساختمانی

بدون شک می‌توانیم ادعا کنیم که در همهٔ پروژه‌های ساختمانی حداقل چند بار از پروفیل‌های ساختمانی استفاده می‌شود و همین مسئله موجب می‌شود که این محصولات تا این اندازه مشهور بشوند تا جایی که حتی میان عموم مردم هم با آن‌ها آشنایی داشته باشند.

پروفیل‌های ساختمانی در واقع آن دسته از مقاطع فولادی هستند که دو استفادهٔ کلی دارند:

  • دسته‌ای از آهن‌آلات ساختمانی برای مستحکم‌کردن ساختمان‌های کوچک و بزرگ به کار می‌روند؛
  • دسته‌ای دیگر از این محصول‌ها در ساخت چارچوب درب و پنجره به کار می‌روند.

در بخش قبلی به شکل مختصر بیان کردیم که پروفیل ساختمانی عنوانی است که به شکل کاربردی بر روی بخشی از این محصولات قرار می‌گیرد و یک عنوان دقیق علمی نیست؛ به سبب همین مسئله، بسیاری از آهن‌آلات هم در دسته‌بندی مدل‌های ساختمانی و هم در دسته‌بندی نمونه‌های صنعتی قرار می‌گیرند؛ به‌عنوان نمونه،آن دسته از آهن‌آلات که با ورق گالوانیزه تولید می‌شوند، با نام مقاطع فولادی گالوانیزه نامیده می‌شوند؛ این محصولات از طرفی در ساخت درب و پنجره به کار می‌روند و جزو آهن‌آلات ساختمانی هستند و از طرف دیگر، به شکل صنعتی هم به کار گرفته می‌شوند و یک پروفیل صنعتی هم به‌حساب می‌آیند.

گفتنی است که آهن‌آلات ساختمانی ساختمانی به‌طورکلی با دو نوع ورق فولادی ساخته می‌شوند؛ در ادامه به شکل مختصر این دو ورق را معرفی می‌کنیم.

  • انواع آهن‌آلات ساختمانی نورد گرم:

این محصولات باتوجه‌به اینکه با استفاده از ورق‌های تولیدشده در نورد گرم یا حرارت بالا ساخته می‌شوند، با عنوان مقاطع ورق گرم نامیده می‌شوند. نورد گرم، یکی از فرایندهای تولید ورق فولادی است که به‌وسیلهٔ حرارت‌دهی به شمش‌های فولادی و عبور آن‌ها از غلتک‌های مخصوص، ورق‌های فولادی گوناگونی تولید می‌کند.

  • انواع آهن‌آلات ساختمانی نورد سرد:

نورد سرد همان‌طور که از نام آن مشخص است، در یک دمای کاملاً معمولی و با استفاده از غلتک‌های مخصوص به تولید ورق‌های فولادی می‌پردازد. جالب است بدانید که در نورد گرم از شمش‌های فولادی برای تولید ورق استفاده می‌شود اما در نورد سرد، این ورق‌های فولادی هستند که به‌عنوان محصول اولیه وارد چرخه تولید می‌شوند. این نکته را هم مدنظر قرار دهید که ورق‌های نورد سرد نسبت به ورق‌های نورد گرم از ظرافت بیشتری برخوردارند و به همین دلیل صرفاً در ساخت برخی از ملزومات ساختمان‌ها مانند ناودانی یا تیرهای تکیه‌گاهی به کار می‌روند.

پس پروفیل‌های ساختمانی به‌طورکلی به دو دستهٔ نورد گرم و سرد تقسیم می‌شوند؛ علاوه بر این، دسته‌بندی دیگری هم در میان آهن‌آلات ساختمانی وجود دارد که با نام مدل‌های باز و بسته نامیده می‌شود.

  • مدل‌های باز:

این نام‌گذاری ارتباط مستقیمی با شکل ظاهری این دسته از محصولات دارد؛ محصولاتی که شکل مقطع بازی دارند و در ساخت فراورده‌های دیگری مانند میلگرد، تسمه، تیرآهن و چهارپهلو به کار می‌روند، به مقاطع فولادی باز مشهور هستند.

  • مدل‌های بسته:

دسته‌ای دیگر از مقاطع فولادی که از نظر ظاهری شباهت زیادی به اَشکال مربع یا مستطیل دارند، با عنوان “مقطع‌های بسته” شناخته می‌شوند؛ این محصولات با نام پروفیل‌های بسته نامیده می‌شوند. مدل‌های بسته انواع گوناگونی دارند و مواردی مانند قوطی و یا مقطع فولادی درب و پنجره، جزو این موارد هستند.

پس با این توضیحات، تقسیم‌بندی‌های کلی محصولات فولادی ساختمانی را آموختیم؛ حالا وقت آن رسیده که به سراغ معرفی انواع پروفیل‌های ساختمانی برویم.

  • مدل نبشی L:

مقاطع فولادی نبشی به شکل L انگلیسی هستند و همین مسئله هم موجب نام‌گذاری آن‌ها شده است. توجه داشته باشید که ابعاد بال در این محصولات متغیر است و اتفاقا بسیاری از جزئیات این محصول، مانند کاربرد دقیق آن، به همین ابعاد متغیر بستگی دارد.

  • تیرآهن:

مطمئناً آشنایی زیادی با مقطع فولادی تیرآهن دارید؛ جالب است بدانید که این مقطع فولادی باتوجه‌به ویژگی‌های اصلی آن، یک نوع پروفیل به‌حساب می‌آید و قاعدتاً باید در بخش آهن‌آلات ساختمانی قرار بگیرد. تیرآهن بر اساس استانداردهای تولید که در کشورهای گوناگونی به کار گرفته می‌شود، به چهار مدل INP، IPE، IPB و زنبوری تقسیم می‌شود.

  • مدل ناودانی:

این نمونه، در دو مدل مشبک و ساده ساخته می‌شود و کاربرد زیادی در ساخت درب، پنجره و ناودان ساختمان‌ها دارد؛ گفتنی است که این دسته از مقاطع فولادی مانند نمونه‌های آبرو، با مایعات و رطوبت زیادی سروکار دارند و در نتیجه، در جنس‌های گالوانیزه و استنلس‌استیل هم ساخته می‌شوند.

  • مدل قوطی:

دسته‌ای دیگر از پروفیل‌ها باتوجه‌به اینکه شکل ظاهری‌شان مانند مربع یا مستطیل است، به قوطی مشهور هستند. توجه داشته باشید که قوطی‌های فولادی باتوجه‌به محل کاربرد (مانند مدل مبلی) و جنس ورق (مانند گالوانیزه)، به انواع گوناگونی تقسیم می‌شوند. قوطی فولادی در بخش‌های گوناگونی از پروژه‌های ساختمانی به کار می‌رود اما کاربرد آن‌ها در مقاوم‌سازی ستون‌ها، متداول‌تر است.

  • مدل سپری T:

در میان انواع مقطع‌های ساختمانی مدل سپری جایگاه ویژه‌ای دارد، چراکه در ساخت خرپا بسیار به کار می‌رود؛ البته توجه داشته باشید که این محصول مقاومت خمشی کمتری در مقایسه با سایر آهن‌آلات مخصوص پروژه‌های ساختمانی دارد.

  • میلگرد:

غیرممکن است که قصد معرفی انواع مقاطع فولادی ساختمانی را داشته باشیم و کوچک‌ترین اشاره‌ای به میلگرد نکنیم. میلگرد یکی از پرکاربردترین مقطع‌های فولادی توپر است که در واقع یک پروفیل به‌حساب می‌آید. باتوجه‌به اینکه کاربرد میلگردها بسیار گسترده است و این محصولات پایهٔ ساخت بازهٔ وسیعی از محصولات دیگر مانند خاموت و رکابی قرار می‌گیرند، در استانداردها، مدل‌ها و شکل‌های ظاهری بسیار متنوعی تولید و عرضه می‌شوند.

  • مدل Z:

به دلیل اینکه شکل‌دهی این دسته از از محصولات به شکل حرف Z لاتین انجام می‌شود، با این نام شناخته می‌شوند؛ این مقاطع معمولاً در ساخت سقف‌های شیروانی به کار می‌روند، هرچند که در صنعت‌های دیگری هم کاربرد دارد. جالب است بدانید که حرف Z در نقشه‌های ساختمانی، علامتی برای حضور مدل z است.

  • مدل آبرو:

محصولات آبرو همان‌طور که از اسم آن‌ها نیز مشخص است، در ساخت ناودانی‌ها و جمع‌آوری آب بارانی که بر روی ساختمان‌ها ریخته می‌شود به کار می‌روند؛ این محصولات باتوجه‌به برخورد زیادی که با مایعات دارند، معمولاً از جنس گالوانیزه یا استیل ضدزنگ ساخته می‌شوند.

پروفیل صنعتی

مقاطع فولادی صنعتی یکی دیگر از انواع این محصول هستند که مانند نمونه‌های ساختمانی، زیرمجموعه‌های بسیاری را به خود اختصاص داده است. مدل صنعتی این مقطع‌ها، در واقع به آن دسته از مقاطع فولادی گفته می‌شود که ابعاد و ضخامت بسیار بیشتری در مقایسه با نمونه‌های معمولی دارند و در پروژه‌های صنعتی و غیرصنعتی کلان به کار گرفته می‌شوند؛ این محصولات بر اساس ابعادشان، خواص و ویژگی‌های مکانیکی بالایی هم دارند و همین مسئله موجب می‌شود که در برابر آسیب‌های فیزیکی یا محیطی، به‌مراتب مستحکم‌تر و مقاوم‌تر از سایر مدل‌ها مانند نمونه‌های ساختمانی معمولی باشند.

مقاطع صنعتی به دو دستهٔ نیمه‌سبک و سنگین تقسیم می‌شوند؛ نکته اینجاست که موارد نیمه‌سبک مطابقت کمتری با ویژگی‌های اسمی خود دارند، درحالی‌که نمونه‌های سنگین دقیقاً مطابق با ویژگی‌های اسمی خود تولید و عرضه می‌شوند.

مقطع‌های فولادی صنعتی معمولاً در موارد زیر به کار گرفته می‌شوند:

  • در تولید انواع خرپاهای بزرگ؛
  • در تولید ماشین‌آلات و دستگاه‌های صنعتی؛
  • در سازه‌ها به‌عنوان ستون‌های بزرگ و مرکزی؛
  • در ساخت انواع اَشکال فلزی غول‌پیکر مانند بیلبوردها، تابلوهای تبلیغی و هر سازهٔ فلزی دیگر.

توجه داشته باشید که مدل‌های صنعتی مانند مقاطع فولادی، در آلیاژها و اَشکال ظاهری گوناگونی تولید و عرضه می‌شوند؛ به‌عنوان نمونه، بخش قابل‌توجهی از مدل‌های صنعتی این محصول که در محیط‌های باز به کار می‌روند، از جنس ورق‌های گالوانیزه یا استنلس‌استیل هستند تا در برابر رطوبت، آب و اکسیژن مقاومت بالایی داشته باشند.

بااین‌حال، بهتر است به این مسئله نیز اشاره کنیم که معمولاً از گریدهای آلیاژی زیر در ساخت پروفیل استفاده می‌شود:

  • ۲؛
  • ۲؛
  • ۲؛
  • ۳؛
  • ۲؛
  • ۳؛
  • ۳.

علاوه بر این، مقاطع فولادی در کلاس‌های گوناگونی هم تولید می‌شوند؛ مانند:

  • S235JRH؛
  • S275J0H؛
  • S275J2H؛
  • S355J08؛
  • S355J2H.

گفتنی است که مقاطع صنعتی باتوجه‌به ابعاد کلی و ضخامت نیز به مدل‌های گوناگونی بخش‌پذیر هستند، به شکلی که معمولاً این محصولات در ابعاد ۱۴۰ در ۱۴۰ و ضخامت متغیر ۶ تا ۱۰ میلی‌متر، در هر متر، وزنی در حدود ۲۴ تا ۷۵ تن خواهند داشت.

انواع پروفیل بر اساس نوع ورق فولادی

همان‌طور که در قسمت‌های قبلی این مقاله هم اشاره کردیم، این محصولات با استفاده از ورق‌های فولادی گوناگونی تولید می‌شوند؛ در این میان، برخی از انواع مقاطع ساختمانی با ورقی تولید می‌شوند که ویژگی‌های فنی خاصی دارد و در نتیجه، محصول تولیدشده هم دارای آن ویژگی می‌شود؛ جالب است بدانید که در زمان خرید این کالا، این محصولات قیمتی بیشتر از سایر رقبای موجود در بازار دارند.

به‌عنوان‌مثال، ورق‌های گالوانیزه دسته‌ای از ورق‌های فولادی هستند که با عنصر روی پوشش‌دهی شده‌اند؛ این فرایند که اصطلاحاً گالوانیزاسیون نامیده می‌شود، مقاومت ورق را برابر عوامل خورندهٔ محیطی مانند آب، رطوبت و هوا به‌مراتب افزایش می‌دهد. براین‌اساس، آن دسته از مقاطع فولادی که با ورق گالوانیزه تولید می‌شوند، مقاومت مطلوبی در برابر محصولات فولادی دارند. در ادامه، به بیان دقیق‌تر، دو مورد از پروفیل‌ها را که با نوعی ورق خاص، یعنی ورق استیل و ورق گالوانیزه تولید شده‌اند، به شکل خلاصه معرفی می‌کنیم.

  • مدل گالوانیزه:

همان‌طور که در قسمت قبلی بیان کردیم، بخشی از پروفیل‌های فولادی با استفاده از ورق‌های گالوانیزه تولید می‌شوند. گالوانیزاسیون فرایندی است که در طی آن، هر دو سمت ورق فولادی به عنصر روی آغشته می‌شود؛ چراکه روی مقاومت بیشتری از آهن و فولاد در برابر اکسید شدن دارد و همین مسئله باعث می‌شود که آن دسته از محصولاتی که از جنس گالوانیزه هستند، در شرایط محیطی نامناسب نیز دوام بیاورند.

از میان انواع نمونه‌های ساختمانی، معمولاً آن مواردی که با ورق گالوانیزه ساخته می‌شوند که قرار است در محیط بیرونی سازه به کار بروند؛ مانند مقاطع فولادی درب و پنجره، ناودانی و آبرو.

  • مدل استیل:

پروفیل استیل نوعی از مقاطع فولادی است که از ورق‌های آلیاژی استیل ضدزنگ یا فولاد زنگ‌نزن تولید شده است؛ در ترکیب این آلیاژ، از عناصری مانند نیکل، کروم، مولیبدن و کربن استفاده می‌شود و همین عناصر هستند که ویژگی‌های غیرخورنده را به آلیاژ استیل می‌دهند. گفتنی است که فرق اساسی ورق استیل با ورق گالوانیزه این است که ورق استیل به‌خودی‌خود ضدزنگ است اما ورق گالوانیزه در واقع به سبب یک پوشش‌دهی، ضدزنگ شده است.

کلیدواژه : پروفیل و قوطی